Ένας κόσμος που αλλάζει: γεωπολιτικές-γεωοικονομικές συγκρούσεις και οι συνέπειες για την Ελλάδα και την Ευρώπη

Στην ανάγκη η Ευρώπη να εγκαταλείψει τις βεβαιότητες των προηγούμενων δεκαετιών, αλλά και στη νέα αναβαθμισμένη θέση της Ελλάδας στο σημερινό ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, επικεντρώθηκε η συζήτηση που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής στη Θεσσαλονίκη την Παρασκευή 8 Μαϊου 2026. Η συζήτηση διοργανώθηκε στον χώρο της ΔΕΘ και στο πλαίσιο της 22^ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου, με τη συμμετοχή της πρώην υπουργού Εξωτερικών και προέδρου της Επιτροπής Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων Ντόρας Μπακογιάννη, του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και πρώην αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μαργαρίτη Σχοινά και του υποδιοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Θεόδωρου Πελαγίδη, με τον συντονισμό της δημοσιογράφου του ΑΠΕ – ΜΠΕ Σοφίας Παπαδοπούλου.

Η Ντόρα Μπακογιάννη περιέγραψε μία Ευρώπη που βρίσκεται μπροστά σε ιστορικές αποφάσεις, τονίζοντας ότι το παλιό μοντέλο ασφάλειας και ευημερίας έχει πλέον τελειώσει. Όπως σημείωσε, η Ευρώπη οικοδομήθηκε πάνω σε δύο βασικές παραδοχές, στη φθηνή ρωσική ενέργεια και στην αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας. «Αυτή η Ευρώπη είχε μάθει να προχωρά θεωρώντας ότι κάθε χρόνος θα είναι καλύτερος από τον προηγούμενο. Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η αλλαγή στάσης των Ηνωμένων Πολιτειών έδειξαν ότι αυτό το μοντέλο δεν υπάρχει πια», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η πρώην υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί άμεσα προς την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της καινοτομίας και της άμυνας, παραπέμποντας στην έκθεση Ντράγκι. «Η έκθεση Ντράγκι λέει καθαρά ότι η Ευρώπη πρέπει να μειώσει τα εσωτερικά της βάρη, να στηρίξει τις επενδύσεις και την καινοτομία και να αποκτήσει πραγματική ευρωπαϊκή άμυνα. Δεν έχουμε χρόνο. Οι αποφάσεις πρέπει να ληφθούν τώρα», τόνισε.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Ελλάδα, την οποία χαρακτήρισε «εξαίρεση της ευρωπαϊκής κανονικότητας», εξηγώντας ότι η χώρα κατάφερε να κινηθεί έγκαιρα στο πεδίο της άμυνας, εξασφαλίζοντας κρίσιμους εξοπλισμούς πριν ξεκινήσει η μεγάλη ευρωπαϊκή στροφή στην αμυντική ενίσχυση. «Η Ελλάδα αποφάσισε νωρίς για τις Belharra, τα Rafale, τα F-35 Viber και πρόλαβε. Πρόλαβε να δεσμεύσει εξοπλισμούς και να αποκτήσει επιχειρησιακή ετοιμότητα, όταν άλλες ευρωπαϊκές χώρες τώρα ξεκινούν», ανέφερε, τονίζοντας ότι «η Ελλάδα μπόρεσε να προσφέρει ασφάλεια από τα Βαλκάνια μέχρι την Κύπρο, αναβαθμίζοντας τη διπλωματική της θέση».

Η κ. Μπακογιάννη σχολίασε μετά από σχετική ερώτηση και την αντίδραση της Τουρκίας απέναντι στη νέα αναβαθμισμένη ελληνική ισχύ, καθώς, όπως είπε, η Τουρκία παρήγαγε επιθετικά όπλα και αποδείχθηκε ότι δεν διέθετε αμυντικά και χρειάστηκε να τα ζητήσει από το ΝΑΤΟ και πρόσθεσε: «Η Τουρκία ενοχλήθηκε από τις δηλώσεις Μακρόν, ενοχλήθηκε από τα Patriot στην Κάρπαθο, ενοχλήθηκε από τη νέα θέση της Ελλάδας. Όμως το μήνυμα της Ελλάδας είναι ξεκάθαρο. Η Ελλάδα δεν έχει κανέναν επιθετικό στόχο. Η Ελλάδα δεν είναι επιθετική χώρα. Η Ελλάδα διαθέτει μόνο αμυντικά όπλα και αυτά χρειάστηκαν αυτή τη στιγμή και απέδειξε ότι τα έχει», σημείωσε και σε ότι αφορά τα ελληνοτουρκικά πρόσθεσε: «Θεωρώ ότι σε ό,τι μας αφορά τα ελληνοτουρκικά θα πορευθούν όπως πορεύονται αυτή τη στιγμή, με σχετική ηρεμία με κατά περιόδους εντάσεις, ρητορικές εξάρσεις, οι οποίες δεν πρέπει κατά τη γνώμη μου να τους δίνουμε και πολύ μεγάλη σημασία».

Η πρώην υπουργός μίλησε επίσης για τη δημοκρατία και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει σήμερα από τον λαϊκισμό και την τεχνολογική ισχύ των μεγάλων κολοσσών. «Η δική μου γενιά έζησε την έλλειψη δημοκρατίας. Ξέρω τι σημαίνει να σου χτυπούν την πόρτα τη νύχτα και να μην είναι ο γαλατάς. Οι νεότερες γενιές θεωρούν τη δημοκρατία δεδομένη. Δεν είναι δεδομένη. Η φιλελεύθερη δημοκρατία χρειάζεται προστασία», υπογράμμισε.

Όπως είπε, λαϊκιστικές και ακραίες δυνάμεις επιχειρούν να επηρεάσουν τις κοινωνίες επενδύοντας στο συναίσθημα και όχι στη λογική. «Οι δυνάμεις του λαϊκισμού υπόσχονται θαύματα και παίζουν πάνω στον φόβο και στην οργή. Αν δεν προστατεύσουμε τη δημοκρατία, μπορεί να ξυπνήσουμε μία μέρα και να μην αναγνωρίζουμε το πολίτευμα μέσα στο οποίο ζούμε», προειδοποίησε η κ. Μπακογιάννη και πρόσθεσε:

« Άρα κλείνω, λέγοντας, ναι είμαστε σε κρίση, ναι ο κόσμος αλλάζει. Αυτό το οποίο σήμερα χρειάζεται είναι ταχύτητα στις αποφάσεις, ευελιξία στις αποφάσεις, συμμαχίες τις οποίες πρέπει να κερδίσεις και να τις κρατήσεις στη διεθνή πολιτική και να βάλει ο Κυριάκος Μητσοτάκης όλες του τις δυνάμεις και όλη του την αξιοπιστία και τη ρητορική στο να πείσει και τους υπόλοιπους στην Ευρωπαϊκή Ένωση ότι δεν έχουμε καιρό. Οι αποφάσεις πρέπει να ληφθούν τώρα»”.

Ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και πρώην αντιπρόεδρος της Κομισιόν Μαργαρίτης Σχοινάς κινήθηκε στην ίδια κατεύθυνση, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη οφείλει να αλλάξει την τακτική της, εάν θέλει να επιβιώσει στο σύγχρονο γεωπολιτικό περιβάλλον. «Η Ευρώπη πίστευε για δεκαετίες ότι ο κόσμος κυβερνάται με κανόνες. Τελικά ανακαλύψαμε ότι εμείς ήμασταν οι μόνοι που ενδιαφερόμασταν τόσο πολύ για τους κανόνες, ενώ οι υπόλοιποι έχτιζαν ισχύ», ανέφερε.

Ο πρώην αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τόνισε ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία, η κρίση στη Μέση Ανατολή και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις απέδειξαν πως «το παιχνίδι πλέον παίζεται με όρους δύναμης». Για τον λόγο αυτό, όπως είπε, η Ευρώπη πρέπει να μάθει να λειτουργεί γεωπολιτικά και όχι μόνο θεσμικά ή οικονομικά. «Ή η Ευρώπη θα μάθει να παίζει το παιχνίδι της ισχύος ή θα χαθεί», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Ο κ. Σχοινάς υποστήριξε ότι τα εργαλεία της Ευρώπης -το ευρώ, η εσωτερική αγορά, οι εμπορικές σχέσεις και η αναπτυξιακή βοήθεια- πρέπει να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία ισχύος. «Δεν μπορεί η Ευρώπη να δίνει δισεκατομμύρια αναπτυξιακής βοήθειας και όταν ζητά συνεργασία στο μεταναστευτικό να ακούει “δεν μπορούμε”. Όποιος δεν συνεργάζεται με την Ευρώπη, δεν μπορεί να περιμένει μόνο χρήματα και συμπάθεια», ανέφερε.

Αναφερόμενος στην πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης σημείωσε ότι παρά τις αρχικές πεποιθήσεις του ότι οι ΕΕ θα πρέπει να πορεύεται ενιαία, τελευταίως τείνει να αποδεχτεί, εξ ανάγκης, μια «Ευρώπη των ομόκεντρων κύκλων», όπου ένας στενός πυρήνας χωρών, εάν έχει τη δυνατότητα να τραβήξει μπροστά όλη την Ευρώπη, να μπορεί να προχωρά ταχύτερα στην άμυνα, στην εξωτερική πολιτική και στη στρατηγική αυτονομία. «Αν περιμένουμε και τους 27 να συμφωνούν σε όλα, δεν θα γίνει ποτέ τίποτα. Πρέπει να υπάρχει ένας πρώτος ομόκεντρος κύκλος που θα κινείται πιο γρήγορα και μέσα σε αυτόν η Ελλάδα πρέπει να βρίσκεται πάντα», σημείωσε.

Σύμφωνα με τον ίδιο, ο πρώτος κύκλος θα πρέπει να περιλαμβάνει την ευρωπαϊκή άμυνα, την κοινή εξωτερική πολιτική, το ευρώ, τα εργαλεία κυρώσεων και ακόμη και στοιχεία κοινής πυρηνικής ασφάλειας. «Η μεγαλύτερη εθνική εγγύηση για την Ελλάδα είναι να παραμείνει στον στενό πυρήνα της Ευρώπης. Όπως δεν γλιστρήσαμε εκτός ευρώ το 2015, έτσι δεν πρέπει ποτέ να βρεθούμε εκτός του πρώτου κύκλου», υπογράμμισε.

Παράλληλα, προειδοποίησε για τις δυνάμεις που επιδιώκουν να αποδομήσουν την Ευρώπη. Επικαλέστηκε μάλιστα τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, λέγοντας ότι υπάρχουν πολίτες που έχουν πραγματικές ανησυχίες για την Ευρώπη και άλλοι που θέλουν απλώς να την καταστρέψουν. «Στους πρώτους χρωστάμε απαντήσεις. Στους δεύτερους πρέπει να απαντήσουμε αποφασιστικά πριν συντρίψουν εκείνοι την Ευρώπη», είπε.

Ο καθηγητής, Θεόδωρος Πελαγίδης προσέγγισε τις εξελίξεις από οικονομική σκοπιά, περιγράφοντας έναν κόσμο «ασταθή, σκοτεινό και σε ορισμένες στιγμές δυστοπικό». Όπως ανέφερε, η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε μία νέα φάση έντονων ανισορροπιών, με βασικούς παράγοντες την Κίνα, την Τεχνητή Νοημοσύνη και τον ανταγωνισμό για την ενέργεια και τις σπάνιες γαίες.

«Η Κίνα έχει τεράστιο πλεόνασμα, κάνει άλματα στην παραγωγικότητα και κινείται με έναν κρατικά κατευθυνόμενο σχεδιασμό που της επιτρέπει να προηγείται σε κρίσιμες τεχνολογίες», σημείωσε, τονίζοντας ότι ο εμπορικός ανταγωνισμός θα οδηγήσει σε νέους δασμούς και οικονομικές συγκρούσεις.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην τεχνητή νοημοσύνη και στη δύναμη των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών. «Οι επενδύσεις στο AI δεν συγκρίνονται με τίποτα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Οι οκτώ μεγάλοι κολοσσοί αποκτούν ισχύ μεγαλύτερη από πολλά κράτη», ανέφερε, συνδέοντας άμεσα την τεχνολογία με τη δημοκρατία, την αγορά εργασίας και τις κοινωνικές ανισότητες.

Ο υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος εμφανίστηκε καθησυχαστικός για τη σταθερότητα της ελληνικής οικονομίας, απορρίπτοντας κατηγορηματικά τα σενάρια νέας κρίσης χρέους. «Η Ελλάδα δεν πρόκειται να πτωχεύσει ποτέ με τα σημερινά δεδομένα. Η ωριμότητα του χρέους, τα επιτόκια και τα διαθέσιμα της χώρας δεν επιτρέπουν τέτοια συζήτηση», υπογράμμισε.

Όπως είπε, το βασικό ζητούμενο πλέον δεν είναι η αποφυγή της χρεοκοπίας, αλλά η σωστή κατεύθυνση της δημοσιονομικής πολιτικής. «Το ζήτημα είναι να φέρουμε τα δημοσιονομικά εκεί που θέλουμε, με πειθαρχία, σταθερότητα και επενδύσεις που θα ενισχύσουν την παραγωγικότητα», σημείωσε, ενώ προειδοποίησε ότι το δημογραφικό, οι ελλείψεις δεξιοτήτων και το στεγαστικό αποτελούν κρίσιμες προκλήσεις για τα επόμενα χρόνια

Φωτογραφίες Εκδήλωσης